Η ολλανδική εταιρεία HVA ειδικευμένη στα ζητήματα αγρο-οικονομίας έδωσε με τη μορφή ερωταπαντήσεων μια περίληψη της πρώτης πραγματογνωμοσύνης που διεξήγαγε μετά τις πλημμύρες στο Θεσσαλικό κάμπο.

Ε: Τι ακριβώς έχει ανατεθεί στην HVA;

Α: Στην HVA ανατέθηκε το να ερευνήσει τις υποκείμενες αιτίες και τον αντίκτυπο των πλημμυρών που ακολούθησαν την κακοκαιρία Ντάνιελ και να αναπτύξει ένα Master Plan με σκοπό να κάνει την περιοχή της Θεσσαλίας περισσότερο ανθεκτική στις πλημμύρες. Τους ζητήθηκε να δώσουν έμφαση στην αποκατάσταση μετά τις καταστροφικές πλημμύρες, με ιδιαίτερη προσοχή στους δυο πιο σημαντικούς και περισσότερο επηρεασμένους οικονομικούς κλάδους της Θεσσαλίας, δηλαδή την αγροτική παραγωγή και την κτηνοτροφία.

Ε: Πόσο ιδιαίτερη περίπτωση ήταν η πλημμύρα;

Α: Η πλημμύρα ήταν ένα ακραίο και ξαφνικής εμφάνισης γεγονός. Η HVA έχει υπολογίσει ότι 3,7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα βρόχινου νερού έπεσαν πάνω από την περιοχή της κοίτης του Πηνειού, από τα οποία περίπου 3 δις έπεσαν μέσα σε μόλις 48 ώρες (στις 5 και 6 Σεπτεμβρίου). Πρέπει όμως να διαψεύσουμε την εντύπωση ότι τόσο ακραία καιρικά φαινόμενα θα συμβαίνουν μόνο μια φορά στα 500 ή στα 1000 χρόνια. Εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου και της κλιματικής αλλαγής, τα στατιστικά δεδομένα υπολογισμού κινδύνου πλημμύρας δεν είναι πλέον έγκυρα. Φαινόμενα όπως η κακοκαιρία Ντάνιελ αναμφίβολα θα συμβαίνουν συχνότερα.

Ε: Τι να κάνουμε στο μέλλον;

Α: Έχουμε λάβει την επισήμανση ότι πρέπει να αλλάξουμε ολόκληρη την προσέγγισή μας πάνω στη διαχείριση των υδάτων και των πλημμυρών, αλλά και να αποδεχτούμε το γεγονός ότι ο ανασχεδιασμός αυτός θα πάρει χρόνο και θα κοστίσει χρήματα. Αναφορικά με τη διαχείριση πλημμυρών, πρέπει να υιοθετήσουμε ένα πρωτόκολλο τριών επιπέδων ασφαλείας, το οποίο συμπεριλαμβάνει 1) Πρόληψη πλημμυρών 2) Διεπιστημονική διακυβέρνηση και 3) Βελτιωμένη έγκαιρη προειδοποίηση και διαχείριση κρίσεων. Δεδομένης αυτής της νέας απειλής ακραίων καιρικών φαινομένων, υστερούμε και στα τρία αυτά επίπεδα ασφαλείας. Συνοπτικά, έχουμε να αντιμετωπίσουμε ζήτημα και τεχνικό και διοικητικό.

Ε: Μπορείτε να μας εξηγήσετε τη στρατηγική των τριών επιπέδων με περισσότερη λεπτομέρεια;

Α: Τα τρία επίπεδα ασφαλείας για τη διαχείριση πλημμυρών είναι αλληλένδετα, που σημαίνει ότι και τα τρία πρέπει να αναπτυχθούν και είναι εξίσου σημαντικά:

Πρώτο επίπεδο ασφάλειας είναι η Πρόληψη: Η ύπαρξη ισχυρών προστατευτικών μέσων και υποδομής που μπορούν να προλάβουν πλημμύρες και με αυτά τα ακραία και ξαφνικά επίπεδα βροχοπτώσεων. Το δεύτερο επίπεδο ασφαλείας σχετίζεται με τη Διοίκηση: Η ύπαρξη διαλειτουργικής διοίκησης με αντικείμενο τους ποταμούς, τη άρδευση και τον χωρικό σχεδιασμό. Τέλος, το τρίτο επίπεδο ασφάλειας είναι η Διαχείριση κρίσεων/ Άμεση ανταπόκριση: Σε περιοχές όπως η Θεσσαλία, δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για να κινητοποιηθούν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, και η πολιτική προστασία πρέπει για την ακρίβεια να κινητοποιηθεί ΠΡΙΝ καν ξεκινήσει η κακοκαιρία, απαιτώντας πολύ έγκαιρα συστήματα προειδοποίησης και ειδική εκπαίδευση τόσο των στελεχών έκτακτης ανάγκης όσο και των πολιτών.

Ε: Τι τύπου προληπτικά μέτρα χρειάζονται;

Α: Πρώτον, το σύστημα αναχωμάτων πρέπει να αναβαθμιστεί. Πρέπει επίσης να επανασχεδιαστούν οι γέφυρες και οι ράμπες τους και να απομακρυνθούν διάφορα εμπόδια, έτσι ώστε να δοθεί περισσότερος χώρος στον Πηνειό ποταμό. Το υπάρχον δίκτυο αποχέτευσης, ποταμών και χειμάρρων δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να απορροφήσει τα εξωφρενικά δεδομένα υδάτων που πέφτουν από καταιγίδες όπως η κακοκαιρία Ντάνιελ. Προκειμένου να εξασθενήσει τέτοια πλημμύρα, πρέπει να δημιουργήσουμε περιοχές συγκράτησης νερού. Αυτό θα χαμηλώσει τα ανώτερα επίπεδα απορροών και τα επίπεδα της στάθμης νερού και μπορεί να επιτευχθεί είτε μετακινώντας αναχώματα σε μεγαλύτερες αποστάσεις από τα ποτάμια και τους χειμάρρους, είτε με την κατασκευή δευτερευόντων, υψηλότερων αναχωμάτων σε συγκεκριμένες αποστάσεις, με πύλες στα πρώτα (χαμηλότερα) αναχώματα. Αυτό επιτρέπει την ελεγχόμενη πλημμύριση και αποστράγγιση της περιοχής ανάμεσα στα δύο αναχώματα. Συγκεκριμένες περιοχές, επίσης, θα πρέπει επίσης πιθανώς να καθοριστούν για προσωρινή ελεγχόμενη πλημμύριση. Τέλος, θα πρέπει να προσδιοριστεί το πώς τα φράγματα μπορούν να βοηθήσουν στην εξασθένιση πλημμυρών τέτοιου μεγέθους.

Ε: Τι σημαίνει για έναν αγρότη που η περιοχή του καθορίζεται ως σημείο πλημμύρισης;

Α: Οι περιοχές θα επιλεγούν με βάση τεχνικά και οικονομικά κριτήρια. Οι παραγωγοί θα πρέπει να αποζημιωθούν για την προσαρμογή της χρήσης γης σε λιγότερο εντατική παραγωγή και να λάβουν περαιτέρω αποζημίωση σε περίπτωση που η ιδιοκτησία τους χρειαστεί να πλημμυριστεί. Πρέπει να αναπτύξουμε μακροχρόνιες συμφωνίες με παραγωγούς και ιδιοκτήτες γης σχετικά με αυτό. Παρότι αυτό αποτελεί σημαντική δαπάνη, πολύ πιθανόν να σώσει χωριά και πόλεις από πλημμύρες και να σώσει ζωές.

Ε: Γιατί δεν χτίζουμε απλώς περισσότερα φράγματα;

Α: Εξετάζουμε αυτήν την επιλογή, αλλά δεν υπάρχουν πολλά σημεία στα οποία είναι εφικτό να χτιστούν φράγματα. Τα μεγάλα φράγματα έχουν εξωφρενικό κόστος για να χτιστούν, απαιτούν πολύ συγκεκριμένες συνθήκες και συχνά εξυπηρετούν πολλαπλές χρήσεις (όπως η παραγωγή ενέργειας και η άρδευση), πράγμα που μπορεί να συγκρούεται με τη διαχείριση πλημμυρών.

Ε: Τι πρέπει να γίνει σχετικά με τη διοίκηση αναφορικά με τα ύδατα;

Α: Πιθανόν να πρέπει να συσταθεί ένα υπερκείμενο συντονιστικό όργανο που θα λαμβάνει υπόψη όλη την περιοχή.

Ε: Πώς μπορούμε να προειδοποιήσουμε τους κατοίκους πιο αποτελεσματικά;

Α: Για περιοχές σαν τη Θεσσαλία, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης πρέπει να ενεργοποιηθεί πριν καν πέσει η βροχή. Επομένως, ένα κέντρο πρέπει να μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πλημμύρες, όχι με βάση το πόσο νερό έχει πλήξει μια περιοχή, αλλά με βάση το πόσο νερό είναι πιθανό να πέσει. Αυτό στη συνέχεια πρέπει να επικοινωνείται αποτελεσματικά στους πολίτες, οι οποίοι και πρέπει να εξασκηθούν στην ετοιμότητα με σχέδια εκκενώσεων και διαδικασίες προκαταβολικά.

Ε: Τι μπορούν να κάνουν οι κάτοικοι από μόνοι τους;

Α: Θα χρειαστούν αποθήκες στις οποίες μπορεί να υπάρχει πρόσβαση σε εξοπλισμό για επείγουσες επισκευές και αφαίρεση χαλασμάτων, καθώς και λέμβους για διασωστικές επιχειρήσεις. Σάκοι με άμμο πρέπει να διαμοιράζονται, ώστε να προστατευθούν τρωτά σημεία σε αναχώματα και να προστατεύσουν σπίτια και κρίσιμες υποδομές. Σχέδια εκκένωσης πρέπει να εκπονηθούν και να γίνει εξάσκηση πάνω σε αυτά από παραγωγούς, σχολεία και χωριά.

Ε: Ποια είναι η κατάσταση στην περιοχή της Λίμνης Κάρλα; Είναι ακόμη πλημμυρισμένη.

Α: Η Λίμνη Κάρλα πλημμύρισε με εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού από τις ρωγμές στα αναχώματα κοντά στη Γυρτώνη, ένα εκτιμώμενο 30% των συνολικών πλημμυρών. Μπορεί να πάρει 1,5 με 2 χρόνια για το νερό από την περιοχή της Κάρλας να απορροφηθεί μέσω της διόδου απορροής του (στον Βόλο) και να εξατμιστεί/μεταφερθεί. Θα πρέπει να ελέγξουμε αν η δίοδος απορρέει στη μέγιστη δυνατή χωρητικότητα και θα πρέπει να ερευνήσουμε αν είναι εφικτό να συνδέσουμε σταθμούς άντλησης που δεν έχουν πλημμυρίσει με τη νέα λίμνη, ώστε να παρέχουν αρδευτικό νερό για εκτάσεις γης που δεν έχουν πλημμυρίσει. Το πιο πιθανό σενάριο είναι οι παραγωγοί να πληρωθούν αποζημίωση, γιατί αυτό είναι πολύ μικρότερη δαπάνη από οποιοδήποτε είδος παρέμβασης.

Ε: Μπορεί τέτοια καταστροφή να ξανασυμβεί στη Λίμνη Κάρλα;

Α: Η Λίμνη Κάρλα είναι ευάλωτη περιοχή και η εκτίμηση είναι σε εξέλιξη. Είναι απολύτως πιθανό η λίμνη να πρέπει να αυξηθεί σε μέγεθος έτσι ώστε να εξυπηρετήσει πλημμυρικά φαινόμενα και ώστε να αποτρέψει, για παράδειγμα, την πλημμύριση της πόλης της Λάρισας.

Ε: Είναι αλήθεια ότι τα ρήγματα σε αναχώματα στις περιοχές του Παλαμά και της Καρδίτσας κοντά στη Γυρτώνη έσωσαν την πόλη της Λάρισας από πλημμύρα;

Α: Ναι. Και για αυτό είναι τόσο σημαντικό να αναπτυχθεί μια συνολική στρατηγική προστασίας από τις πλημμύρες για ολόκληρη την κοίτη του Πηνειού, μέσω μιας ολιστικής προσέγγισης και όχι να δοθεί έμφαση σε εξατομικευμένα μέτρα.

Ε: Τι έχετε να πείτε αναφορικά με τα σχέδια διαχείρισης πλημμυρών της Κυβέρνησης;

Α: Επεξεργαζόμαστε αυτήν τη στιγμή ένα σχέδιο που θα είναι έτοιμο το 2024. Θα ενσωματώσουμε τα αποτελέσματα των αποστολών πραγματογνωμοσύνης και το Master Plan που καταστρώνει η HVA στο νέο σχέδιο, ώστε το σχέδιο διαχείρισης πλημμυρών για τη Θεσσαλία να γίνει ένα επιχειρησιακό εργαλείο στη διαχείριση πλημμυρών που απαντά και στα τρία επίπεδα ασφαλείας.

Ε: Μπορούν οι κάτοικοι της Θεσσαλίας να νιώσουν με αυτοπεποίθηση ότι μια τέτοια καταστροφή δεν θα ξανασυμβεί;

Α: Δυστυχώς, εγγυήσεις του 100% δεν υπάρχουν. Οι πλημμύρες αποτελούν ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο στη Θεσσαλία, για αυτό και οι υποδομές πρέπει να ενισχυθούν, αλλά δεν μπορούν όλες οι περιοχές της Θεσσαλίας να προστατευτούν σε ιδανικό επίπεδο ασφαλείας, ακόμη κι αν αυτό θα ήταν το επιθυμητό. Πρέπει να θέσουμε προτεραιότητες στον χωρικό σχεδιασμό και στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και μπορεί ακόμη να είναι απαραίτητο να μεταφερθούν άνθρωποι και οικονομικές δραστηριότητες. Θέλουμε η Θεσσαλία να παραμείνει το «καλάθι φαγητού» της Ελλάδας και ελπίζουμε να διασφαλίσουμε την παραμονή όλων των ανθρώπων στην περιοχή και να συνεχίσουν με τον πρωτογενή τομέα, αλλά θα πρέπει να βρούμε τον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλίσουμε βιώσιμες συνθήκες διαβίωσης για τον καθένα.